در همایش پژوهش، فناوری و مسئولیت اجتماعی که در دانشگاه تربیت مدرس برگزار شد انجمن‌های علمی برتر کشور توسط وزیر علوم، تحقیقات و فناوری مورد تقدیر قرار گرفتند.

همچنین در این همایش از پنل‌های تخصصی که شامل پنل انجمن‌های علمی و ترویج علم، پنل بررسی تجربه‌های موفق در حوزه بین‌الملل، پنل انجمن‌های علمی و مسئولیت‌های اجتماعی می‌شود، پس از ایراد سخنرانی توسط وزیر علوم تقدیر به عمل آمد.

دکتر وحید احمدی، مشاور وزیر و رئیس مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور و دکتر اکرم قدیمی، سرپرست معاونت پژوهش و فناوری و مدیرگروه پژوهشی ترویج علم مرکز، در پنل انجمن‌های علمی و ترویج علم این همایش طی سخنانی به بررسی و توضیح مفهوم ترویج علم و اهمیت آن، رویکردهای بین‌المللی برای ترویج علم، چالش‌های ترویج علم، راهکارها و اقدامات پیشنهادی و ارزیابی فعالیت‌های ترویجی انجمن های علمی پرداختند.

دکتر احمدی در ابتدا تلاش برای انعکاس اندیشه‌های علمی برای تمام افراد و همگانی کردن علم، گسترش اندیشه و فرهنگ علمی و کاربرد علم در سطوح مختلف زندگی اجتماعی را از جمله مفاهیم ترویج علم عنوان کرد و گفت: ترویج علم دربردارنده هر اقدام، عمل و سیاستی است که منجر به کاستن شکاف میان دانشمندان و نهادهای پیش‌برنده علم از یک‌سو و عموم مردم به عنوان تأمین‌کنندگان بودجه‌های تحقیقات علمی از سوی دیگر شود.

وی فعالیت‌های ترویجی را شامل سه دسته قابل فهم کردن کردن علم برای غیرمتخصصان و بیان آن به زبانی ساده، ایجاد تعامل میان علم و مردم به منظور استفاده از دانش متخصصان غیردانشگاهی در روند پیشبرد تحقیقات علمی و پاسخگو کردن دانشمندان و نهادهای پیش‌برنده علم به شهروندان و حساسیت‌های اخلاقی، زیست محیطی و ... نام برد و در ادامه درباره دلایل اهمیت ترویج علم و نیاز به سرمایه‌گذاری در این حوزه بیان داشت: برای داشتن دموکراسی، توسعه پایدار، مصونیت در مقابل انواع شبه‌علم، باورهای خرافی، تبلیغات کاذب و فناوری‌های مخرب نیاز به شهروندانی آگاه، منتقد و مسئولیت‌پذیر داریم و آشنایی با دستاوردها و روش علمی گام مهمی در تربیت چنین شهروندانی است.

افزایش حمایت عمومی از تحقیقات علمی، به‌کارگیری دانش ضمنی، مهارتی و غیرگزاره‌ای «متخصصان غیردانشگاهی» در جهت ارتقای علم و فناوری، نظارت عمومی و دموکراتیک بر فرایندهای علمی و فناورانه، افزایش اعتماد عمومی به علم و فناوری و توسعه کشور از جمله دلایل دیگر بود که دکتر احمدی بر آنها تأکید کرد.

مشاور وزیر در ادامه گفت: سه رویکرد سواد علمی، متخصصان غیردانشگاهی و مشارکتی، رویکردهای بین‌المللی برای ترویج علم هستند که متناسبند با سه هدف اصلی‌ آن. در رویکرد «سواد علمی» هدف اصلی ساده‌سازی مفاهیم، نظریه‌ها و روش‌های علمی به شکلی است که برای عموم مردم قابل فهم باشد. در رویکرد «متخصصان غیردانشگاهی» تأکید می‌شود که در برابر علم رسمی نوعی علم بومی وجود دارد که حاصل انباشت تجربه‌های زیسته نسل‌های متوالی مردم در اجتماع‌های گوناگون است. در رویکرد «مشارکتی» نیز، هدف اصلی دموکراتیک کردن روند ایجاد و پیشبرد علم است.

رئیس مرکز سپس به بیان چالش‌های پیش روی ترویج علم و توضیح راهکارهای و اقداماتی پیشنهادی پرداخت و با اشاره به اینکه تشکیل انجمن‌های علمی بستر مناسب و فعال برای ترویج علم را فراهم می‌سازند افزود: مهمترین کارکرد انجمن‌های علمی، تبدیل تلاش‌های علمی فردی به جمعی است. این کارکرد کاملا منطبق با سیاست‌های ترویج علم در کشورمان است که به نوبه خود باید در رأس اولویت‌های برنامه‌های ترویجی قرار بگیرد.

دکتر احمدی با معرفی مرکز به عنوان یک کانون تفکر، پژوهش، توانمندسازی و شبکه‌سازی سياستی در حوزه علم، فناوری و نوآوری تصریح کرد: يكی از گروه‌های پژوهشی مركز تحقيقات سياست علمی كشور، گروه ترویج علم است و بنيادی‌ترين هدف آن بسترسازی برای ترويج علم و سياست‌گذاری مربوط به اين حوزه در ايران است. 

وی در انتها به بیان اهم فعالیت‌های این گروه پژوهشی مرکز پرداخت. تدوین الگوی ترویج علم در ایران به پیشنهاد سازمان برنامه و بودجه، طراحی مدل کارآمد و عملیاتی ترویج دستاوردهای دانشگاه‌ها و مراکز علمی به پیشنهاد وزارت عتف، تأسیس کرسی ترویج علم یونسکو، پیشنهاد برگزاری روز درهای باز در دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی، برگزاری جشنواره‌های ترویج علم در پایان‌نامه‌های دانشجویی و سلسله نشست‌های تبیین مفهوم ترویج علم و همچنین برگزاری همایش تعامل نظام دانشگاهی و فضای اجتماعی، از جمله این موارد است.

در ادامه این پنل، دکتر قدیمی با اشاره به اینکه در راستای استفاده از ظرفیت انجمن‌های علمی در ترویج دستاوردهای دانشگاه‌ها و ایجاد نگرش علمی در جامعه، به کمیسیون انجمن‌های علمی پیشنهاد شد بخش ترویجی به فعالیت‌های انجمن‌های علمی اضافه شود، اظهار کرد: با همکاری کمیسیون پرسشنامه فعالیت‌های ترویجی انجمن‌های علمی، در چهار حوزه برنامه‌ریزیی، سازماندهی، راهبری و پایش، طراحی و از طریق کمیسیون برای همه انجمن‌های علمی ارسال شد.

وی هدف از ارزیابی پرسشنامه‌ها را مواردی همچون اولویت قرار دادن ترویج علم برای عموم جامعه، بررسی میزان برنامه‌ریزی و پایش فعالیت‌های ترویجی انجمن‌های علمی، تشویق انجمن‌های علمی به توسعه فعالیت‌های ترویجی و شناسایی چالش‌های فعلی در حوزه ترویج علم برای انجمن‌های علمی نام برد.

سرپرست معاونت پژوهش و فناوری مرکز گفت: بی‌توجهی به ترویج علم در سطح کلان، نبود برنامه‌ریزی راهبردی برای فعالیت‌های ترویجی انجمن‌های علمی و سنجه واحد فعالیت‌های انجمن‌های علمی در حوزه‌های تخصصی گوناگون، چالش‌های اصلی شناسایی شده در این حوزه هستند.

دکتر قدیمی در انتها خاطرنشان کرد: در راستای استفاده از ظرفیت‌های انجمن‌های علمی پیشنهاد می‌شود برنامه‌ریزی‌هایی برای تعامل بیشتر مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور با انجمن‌ها صورت پذیرد. همچنین استفاده از ظرفیت شبکه ملی سیاست‌پژوهی و ایجاد بانک اطلاعات اعضای انجمن‌های علمی در این شبکه، انجام برنامه‌های مشترک و سازماندهی همکاری‌های بین سازمانی و توجه به نشریات علمی- ترویجی در این خصوص می‌تواند تاثیرگذار باشد.