دکتر اکرم قدیمی، مدیر گروه پژوهشی ترویج علم مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور، روز سه‌شنبه ۱۲ تیرماه ۱۳۹۷ سخنرانی با عنوان نقش دانشگاه‌ها در ترویج علم در مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی ارائه داد.

شایان ذکر است در این سخنرانی دکتر رضا منیعی، معاون پژوهشی مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی، دکتر مقصود فراستخواه، دانشیار گروه برنامه‌ریزی آموزش عالی مؤسسه و جمعی دیگر از اساتید این مؤسسه حضور داشتند.

وی در ابتدای سخنان خود با اشاره به هدف از انتخاب موضوع این نشست گفت: بحث و بررسی موضوع "نقش دانشگاه‌ها در ترویج علم" ضمن آنکه در راستای فعالیت‌های مؤسسه است، این امکان را فراهم می‌آورد که با هم‌فکری متخصصان آموزش عالی، به راهکارهایی برای بالفعل کردن بیش از پیش نقش بالقوه دانشگاه‌ها در ترویج علم برسیم.

دکتر قدیمی سپس در مرور کوتاهی به توضیح مفهوم ترویج علم، مراحل تکامل آن و وضعیت ترویج علم در ایران و همچنین به تحلیل وضعیت ترویج علم بر اساس نقاط قوت و ضعف و فرصت‌ها و تهدیدها پرداخت.

رئیس انجمن ترویج علم ایران، فهم عامه از علم را به عنوان یکی از تعاریف ترویج علم بیان کرد و افزود: ترویج علم عبارت است از تلاش در راستای همگانی کردن علم، گسترش اندیشه و فرهنگ علمی و کاربرد علم در سطوح مختلف زندگی اجتماعی. در این راستا هدف اولیه از ترویج، افزایش درک عامه از علم است تا آثار آن را در زندگی روزمره خود ببینند و در نهایت به بهبود و افزایش رفاه آنها منجر شود.

وی با اشاره به اینکه سابقه ترویج علم در جهان به قرن هفدهم، با فعالیت‌های موردی و پراکنده، بازمی‌گردد، گفت: در قرن بیستم تحول قابل ملاحظه‌ای در ترویج علم بخصوص در کشورهای غربی ایجاد شد و از دهه ۸۰ به نوعی دولت‌ها وارد این عرصه شدند. اما در ایران، علی‌رغم اقدامات صورت گرفته ؛ بین آنچه که هست و آنچه باید باشد فاصله بسیاری وجود دارد.

دکتر قدیمی در ادامه به توضیح مراحل تکامل ترویج علم، شامل مرحله پذيرش علم از سوی عامه، مرحله درك عامه از علم و مرحله مشاركت عامه در علم، پرداخت و بیان داشت: در دو مرحله اول، روند ارتباط ميان جامعه و علم، به صورت يك‌سويه می‌باشد و در مرحله سوم است که با شکل‌گیری صحیح ترویج علم، ارتباط علم و جامعه دوسویه می‌شود.

وی سپس وضعیت ترویج علم در ایران را از منظرهای اسناد بالادستی، تعریف ترویج علم، اقتصادی، مخاطبان، ابزارها، روش‌ها، صنعت فرهنگی و تمرکزگرایی مدیریتی، مورد بررسی قرار داد. وی گفت: در ایران، ترویج علم از دهه ۴۰، با شروع کار رادیو و پوشش برنامه سفر انسان به فضا آغاز شد. اما ما همچنان در مرحله ارتباط یک‌سویه بین علم و جامعه هستیم و آن مشارکتی که نیاز است از طرف مردم در علم صورت پذیرد به وجود نیامده است.

وی در ادامه، عدم حضور دانشگاه‌ها به عنوان نقش‌آفرینان اصلی در ترویج علم را دلیل اصلی تکامل نیافتن آن در کشور عنوان کرد و در خصوص تأثیرگذاری دانشگاه‌ها در ترویج علم گفت: تغییرات سریع در علم و فناوری و به‌ویژه معرفی فناوری‌های جدید، تغییرات چشمگیری در فرایند توسعه بسیاری از ملل را ایجاد کرده و از طرف دیگر تطابق و سازگاری با تحولات جدید در علم و فناوری بخش مهمی از زندگی مردم شده است. از این دو منظر می‌توان متوجه میزان تأثیرگذاری مراکز علمی و دانشگاهی شد.

دکتر قدیمی اظهار کرد: با توجه به قانون جدید وزارت علوم درخصوص سیاست‌های علمی کشور که با تصویب قانون برنامه سوم توسعه در سال ۱۳۷۹ تدوین شد، پژوهش و تولید علم، سیاست مربوط به انتشار دانش، سیاست مربوط به تبدیل دانش به فناوری، سیاست مربوط به ترویج دانش و سیاست مربوط به کاربست دانش، ۵ محور اصلی این قانون هستند که هنوز فعالیت‌هایی که باید برای محقق شدن دو مورد آخر صورت پذیرد، عملی نشده است.

نقش دانشگاهیان در گفتمان‌سازی ترویج علم، موضوع بحث بعدی دکتر قدیمی بود که وی در این رابطه گفت: دانشگاهیان در ترویج علم ظرفیت خوبی دارند. همچنین دانشگاهیان از طریق نقش معمول خود در دانشگاه‌ها می‌توانند با جامعه ارتباط برقرار کنند.

مدیرگروه پژوهشی ترویج علم مرکز، آشنایی بسیار کم دانشگاهیان با ترویج علم، اهداف و کارکردهای آن، عدم وجود نظام مدیریتی مناسب و احساس مسئولیت در حوزه ترویج علم، عدم توجه به ترویج علم در سند راهبردی کنونی دانشگاه‌ها و نبود ساختار مناسب ترویج علم در این مراکز را از محدودیت‌های دانشگاه‌ها در امر ترویج علم عنوان کرد و در انتهای سخنرانی خود به بررسی راهکارهای دخیل ساختن دانشگاهیان در این امر پرداخت.

ادامه این نشست به بحث و بررسی موضوع سخنرانی و پرسش و پاسخ حاضران و دکتر قدیمی گذشت.