به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور مراسم بزرگداشت روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه با محوریت علم باز «علمی برای همه» با حضور دکتر وحید احمدی، مشاور وزیر و رییس مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور، دکتر محسن جوادی، معاون فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، دکتر محمد جلالی، دبیر کمسیون انجمن های علمی ایران، مریم سلطان زاده، سرپرست دفتر منطقه ای یونسکو در تهران، دکتر اکرم قدیمی، معاون پژوهش و فناوری مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور و دکتر بهمن نامور مطلق مشاور دبیر کل کمیسون ملی یونسکو در سالن شهدای جهاد علمی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری برگزار شد.

 

نهادها و مراکز از ظرفیت انجمن‌ها در حوزه ترویج علم غافل نشوند

دبیر کمیسیون انجمن‌های علمی ایران با بیان اینکه بدنه علم‌محور جامعه امکان ایجاد نگرش علمی در اقشار مختلف جامعه را دارند، به همه نهادها و مراکز توصیه کرد از ظرفیت انجمن‌های علمی در ترویج علم غافل نشوند.

دکتر محمد جلالی در ابتدا ضمن تشکر از مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور و انجمن ترویج علم ایران با اشاره به اینکه علم آموزی تقاضای مشترک و جمعی بشریت از ابتدا بوده و همواره فرصتی را برای توسعه پایه‌ریزی کرده است، گفت: البته در دوره‌هایی نیز علم در راستای اهدافی برخلاف صلح و توسعه همچون برداشت بی‌رویه از منابع، جنگ‌افروزی و… مورد استفاده قرار گرفته، اما در چنین مواقعی نیز علم جوامع را به سمت اهداف پایدار و صلح راهنمایی می‌کند.

دبیر کمیسیون انجمن‌های علمی ایران با بیان اینکه آمارهای داخلی و بین‌المللی رشد کشور در نرخ تولید علم را نشان می‌دهند، یادآور شد: از طرفی کشور درگیر چالش‌هایی است که تنها با اتکا به راه‌حل‌های پایدار برطرف خواهد شد و برای حل آن‌ها باید چرخه حیاتی علم را از تولید تا تصمیم‌گیری‌ اثربخش گسترش دهیم.

دکتر جلالی با اشاره به اینکه طی یک سال گذشته گامی در جهت تکمیل چرخه حیاتی علم برداشته‌ایم، گفت: تمرکز بر مرجعیت علمی انجمن‌ها و حضور آن‌ها در شورای عتف، کمیسیون و کارگروهی در وزارت علوم، مجلس، کارگروه سازگاری با تحولات محیط زیست و… از جمله این اقدامات و گامی برای سیاست‌گذاری مبتنی بر علم است.

دبیر کمیسیون انجمن‌های علمی ایران ادامه داد: خانواده ۲۷۰ هزارنفری انجمن‌های علمی در حوزه‌ چالش‌های مختلف کشور از فساد گرفته تا سازگاری با تحولات محیط زیستی در حال خدمت هستند و با دستگاه‌های اجرایی، مراکز پژوهشی و… همکاری می‌کنند و نیز در کنفرانس‌های بین‌المللی، تألیف کتاب و مقاله، شبکه‌سازی با اندیشمندان خارج از کشور مشارکت می‌کنند.

دکتر جلالی گفت: سال گذشته دکتر جهانگیری، معاون اول رییس‌جمهور  بیان کردند که مدیران و سیاست‌گذاران از نهادهای علمی انتظار دارند، به کمک دولت‌مردان بیایند و این متفکران و صاحب‌نظران هستند که می‌توانند سرمایه اجتماعی کشور را احیا کنند.

وی در پایان انجمن‌های علمی را سرمایه اجتماعی مهم و تأثیرگذار دانست و گفت: از همه نهادها و مراکز دعوت می‌کنم که از ظرفیت انجمن‌ها در حوزه ترویج علم غافل نشوند. بدنه علم‌محور جامعه امکان ایجاد نگرش علمی در اقشار مختلف جامعه را دارند و ما هم سعی کردیم از انجمن‌های علاقمند به فعالیت در حوزه ترویج علم حمایت کنیم.

 

تلاش ما این است که علم در همه لایه های جامعه نفوذ کند

در ادامه دکتر احمدی نیز ضمن تشکر از حاضرین در جلسه گفت: با وجود اینکه در برخی امور توسعه یافته ایم، اما این توسعه به این معنا نیست که زندگی مان علمی‌تر شده است، زیرا هنوز نتوانسته ایم زبان علم را به لایه‌های مختلف اجتماعی منتقل کنیم.

وی با بیان اینکه باید همه هم و غم مان این باشد که علم به همه لایه‌های جامعه نفوذ کند گفت: گسلی که میان زندگی مردم و جامعه علمی به وجود آمده شکاف خطرناکی است و اگر ما مرز‌های بین مجموعه‌های علمی و لایه‌های اجتماعی را برنداریم جامعه ما دچار بحران می‌شود.

دکتراحمدی افزود: باوجود افزایش سرعت علمی و توسعه رسانه ها، مرز‌های آگاهی جامعه بیشتر نشده است و شاهد بحث‌های شبه علمی، شایعات و خرافات در میان مردم هستیم و هر چه پیشرفته‌تر می‌شویم لزوما رسوخ علم در لایه‌های جامعه صورت نمی‌گیرد.

مشاور وزیر و رییس مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور با تاکید بر اینکه ما مرز‌های جدی میان عالمان و مردم داریم گفت: در کنار زبان تخصصی ما باید بتوانیم شفافیت و امکان انتقال علم را به مردم داشته باشیم و یکی از هنر‌ها و روش‌ها و نوآوری‌های علمی این است که ما چگونه تفکر را به مردم منتقل کنیم.

دکتر احمدی در ادامه افزود: ما نباید شعاری رفتار کنیم و تعدادی مراسم، نمایشگاه و کارگاه برگزار کنیم البته این‌ها خوب است، اما کافی نیست. ما باید پا را فراتر بگذاریم و ضریب نفوذ علم را بیشتر کنیم که اگر این اتفاق نیفتد علم، گسترش پیدا نمی‌کند. یکی از کار‌های اساسی در این هفته تبیین این موضوع است.

وی با تاکید بر اینکه همگانی شدن علم یعنی همه دسترسی کامل و آزاد به کل علم داشته باشند، افزود: بسیاری فکر می‌کنند دسترسی به علم همان دسترسی به اطلاعات است در صورتی که دسترسی به اطلاعات یک جزء از چرخه علمی است، فرآیند علمی و ساختار اطلاعات علمی، تحلیل‌های علمی، مقاله‌ها و... هم اجزاء دیگری از چرخه علمی است.

مشاور وزیر علوم گفت: اگر ما شعار علم برای همه را می‌دهیم باید جمیع ابعاد علمی را در نظر بگیریم و موانع دسترسی علمی همه آحاد جامعه را در تمام سطوح برداریم.

دکتراحمدی با اشاره به تحریم جامعه علمی ایران در برخی محافل بین المللی افزود: تحریم‌های علمی مغایرت جدی با علم باز دارد، هر نوع تفکری که مانع دسترسی باز به نشریات، مقالات، مرور آزاد منابع آموزشی باز، و پژوهش‌های مردم نهاد شود نمی‌تواند شعار "علم باز" سر بدهد.

وی افزود: در دنیای مدرن امروزی که شعار علم باز را مطرح می‌کنند، اما امکان حضور و فعالیت دانشمندان ما را به بهانه تحریم می‌گیرند و امکان ارسال مقاله به بسیاری از محققان ما نمی‌دهند، این تعارض بزرگی است.

 

مریم سلطان‌زاده سرپرست دفتر منطقه‌ای یونسکو در تهران نیز پیام اودری آزوله مدیرکل یونسکو به مناسبت روز جهانی علم برای صلح و توسعه را قرائت کرد.

در ابتدای این پیام آمده است: در دل دستور کار اهداف توسعه پایدار تعهدی برای اطمینان از اینکه هیچ‌کس پشت سر گذاشته نشده است، وجود دارد. امروز همانند گذشته، کنترل دانش منجر به نابرابری، محرومیت و درگیری اجتماعی می‌شود. از آنجایی که سیاره ما با چالش‌های فزاینده‌ای از جمله تغییرات آب و هوا، از بین رفتن تنوع زیستی و بلایای طبیعی روبرو است، توسعه دانش علمی از همیشه مهم‌تر است. برای فائق آمدن بر این چالش‌ها، ما باید سرمایه‌گذاری در علوم، تحقیقات و فناوری را به‌ویژه با هدف ایجاد و توسعه ایده‌های نوآورانه افزایش دهیم.

در ادامه این پیام ذکر شده است: ماهیت جهانی این موضوعات، پاسخی جهانی را می‌طلبد؛ پاسخی که همه افراد در همه جوامع در سراسر جهان را در برگیرد. این رویکرد فراگیر در برنامه و اهداف توسعه پایدار، جایگاه اساسی دارد. همچنین مشارکت از خصایص کلیدی علم بالنفسه است؛ جایی که ورود چندین رشته، تخصص در حل مشکل و انتظار تحقیقات به تولید دانش جدید کمک می‌کند.

در بخش دیگری از پیام اودری آزوله بیان شده است: علمِ باز در دسترس همگان قرار دادن اطلاعات علمی، دانش و داده‌های ایجاد شده است. در افزایش دسترسی به اطلاعات، هدف این است که برای همه دانشمندان، مبتکران، مهندسان، کارآفرینان و شهروندان، امکان مشاهده، مشارکت و ایجاد دانش در زمینه‌های علمی، فناوری و نوآوری فراهم شود. این رویکرد نه‌تنها از طریق افزایش شفافیت و پاسخگویی؛ بلکه با تشویق ورود و رعایت فرهنگ علمی به ایجاد فرصت‌های برابر برای همه کمک می‌کند. برای جلب توجهات به این اهداف، یونسکو عنوان «علمِ آزاد، علمی که هیچ‌کس را پشت سر نمی‌گذارد» را برای روز جهانی علوم برای صلح و توسعه امسال انتخاب کرده است.

در بخش پایانی پیام مدیرکل یونسکو آمده است: یونسکو آماده است در این گفت‌وگوی جهانی پیشگام شود تا از استفاده درست از ظرفیت‌های بالقوه علمِ باز اطمینان حاصل شود. در سطح بین‌المللی، علمِ باز می‌تواند به از بین بردن خلأهای علمی، فناوری و نوآوری کمک کند تا از بهره‌مندی همگان از پیشرفت علمی و فناوری و اینکه علمِ باز هیچ‌کس را پشت سر نمی‌گذارد، اطمینان حاصل شود.

 

تا زمانیکه در فرهنگ ما تغییری ایجاد نشود آنچه که ما به عنوان علم باز می شناسیم محقق نمی شود

دکتر محسن جوادی، معاون فرهنگی وزارت ارشاد با اشاره به شعار روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه با عنوان علم برای همه گفت: امسال با رویکرد شناخت ایران به ویژه شناخت فرهنگ ایران زمین قرار است شعار این روز را دنبال کنیم؛ اما تا در فرهنگ ما تغییری ایجاد نشود آنچه که ما به عنوان علم باز می شناسیم محقق نمی شود.

وی با بیان اینکه فضای آموزشی ما باید مطالبه‌گر علم باشد و باید به این مساله توجه ویژه داشت، ادامه داد: تعاریف مختلفی از علم باز وجود دارد. علم باز یک پژوهش علمی است و ما باید ببینیم چه عناصری در فرهنگ ما وجود دارد و چه چیزی مانع پژوهش علمی است. ما برای انجام این پژوهش علمی باید بسترها را فراهم کنیم و ضعف های فرهنگی را که مانع پژوهش علمی می شود را تغییر دهیم. همچنین در بخش آموزشی و در مدارس می بایست این پژوهش علمی مجال رشد پیدا کند. در کنار فضای مدارس فضای فرهنگی کشور هم باید این پژوهش علمی را بخواهد. گاهی می بینیم در فضای پزشکی با یک شعار برخی فرهیختگان کشور به مسیری می روند که اصلا علمی نیست و ضربات و آسیبهایی به آن حرفه صورت می گیرد.

معاون فرهنگی وزارت ارشاد در این باره افزود: ما در این عرصه کارهای زیادی باید انجام بدهیم و بخش زیادی از امکانات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی باید در خدمت این موضوع قرار بگیرد که پژوهش علمی و فهم آن را به بستر زندگی مردم ببرد و وارد فرهنگ عمومی کشور کند. نکته اصلی که در علم باز وجود دارد تبیین نقش آن در توسعه علمی و اجتماعی برای مردم و تثبیت آن در فرهنگ عمومی است و تا این اتفاق نیفتد این پروژه موفق نخواهد بود.

دکتر جوادی ادامه داد: ما کار جمعی را باید در مدرسه یاد بگیریم تا بتوانیم پذیرش انجام پژوهش های علمی را داشته باشیم و فرهنگ جامعه ما باید این کار جمعی را بپذیرد. ما باید با دیگری کار کنیم و به دیگری بها دهیم که اینها را یاد نگرفته ایم. تا فرهنگ بها دادن اقتصادی به پژوهش های علمی صورت نگیرد و وقف پژوهش علمی صورت نگیرد. پروژه علم باز در کشور ثمر نخواهد داشت. الان خیلی باب شده که می گویند دنبال چیزهای کاربردی هستیم و این موضوع در پژوهش های علمی شاید در کوتاه مدت مشخص نشود و در بلند مدت خود را نشان می دهد.

وی تصریح کرد: آنچه که در علم باز مطرح است، در دسترس بودن پژوهش های علمی است و یکی از دلایل ممانعت از آن مسائل اقتصادی و حقوقی است که تعریف آن باید مشخص شود؛ اما مشکل اصلی آن در فرهنگ عمومی ما است و وقتی می گویند که قهرمان اخلاقی شما چه کسی است معمولا به سراغ افرادی می رویم که منزوی هستند و اخلاق مدار هم هستند ولی به کسی که اخلاق مدار است و دستاوردهای خود را در اختیار دیگران قرار می دهد توجه نمی کنیم.

دکتر بهمن نامور مطلق نیز با اشاره به اینکه مرجعیت دانش دانشگاه‌ها دچار بحران شده است گفت:‌

باید به علوم زندگی برای مردم توجه شود یا فرهنگ‌سازی کنیم به عنوان مثال استفاده از محیط زیست علم زندگی است و ما اساتید علم زندگی کردن آموزش نمی‌دهیم. وی افزود: مسائل و موضوعات بسیاری به کشور ورود می‌کند اما فرهنگ سازی انجام نشده است. ما نیاز به اکولوژی فضای مجازی، تغذیه و بهداشت داریم.

دکتر اکرم قدیمی نیز در پایان ضمن تشکر از همه حاضرین در جلسه گفت: اثر علم ایجاد تفکر و بینش علمی در جامعه است و توسعه فرآیندی است که جامعه بر اساس تصمیم خود بر مبنای خرد و اندیشه باید به ان توجه کند. وی در ادامه افزود: روز علم بهانه ای است که بار دیگر بر اهمیت بحران هایی که در صورت نبودن علم در جامعه پیش می آید توجه کنیم. معاون پژوهش و فناوری مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور گفت: جهت رسیدن به زیست بوم ترویج علم بخش های مختلف قانون گزار، دولتی و خصوصی باید کنار هم کار کنند تا به هدف اشاعه علم و تبدیل شدن علم به فرهنگ برسیم.

گفتنیست مراسم بزرگداشت روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه با محوریت "علمِ باز؛ علمی برای همه" به مناسبت دهم نوامبر برابر با ۱۹ آبان با همکاری مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور، کمیسیون انجمن‌های علمی ایران و انجمن ترویج علم ایران برگزار شد.