به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور، عصر روز چهارشنبه هجدهم مردادماه ۱۳۹۶ ، چهارمین جلسه کارگاه آموزشی "ابزارهای متداول آینده پژوهی" با حضور کارشناسان مناطق ویژه علم و فناوری استان های تبریز، خراسان، یزد و اصفهان، در سالن جلسه مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور برگزار شد. دکتر سعید خزایی، عضو هیات علمی دانشگاه امام حسین (ع) مدرس این دوره بود.

در شروع جلسه، دکتر خزایی به بیان خلاصه مطالب قبل پرداخت و آینده پژوهی را این گونه تعریف کرد: در استراتژی آینده پژوهی، مدیریت و دانش های شبیه به این، از علم تصمیم و چگونگی تصمیم گیری صحبت می شود.

از آنجایی که تصمیم، تابعِ شناخت ما از محیط است، برای آنکه بتوانیم آینده را حدس بزنیم، باید محرک ها و عواملی آینده ساز را بشناسیم. اما با افزایش پویایی محیط، متکثر شدن متغیرهای محیطی و پیچیدگی ها، آینده پیش بینی ناپذیرتر از قبل شده و این در صورتی است که نیاز ما برای پیش بینی آن کم نشده است.

وی گفت : برای حل این مشکل، فرایند سناریونویسی با منطق What if و If then مطرح شد که در آن، سناریو از آینده قطعی خبر نمی دهد، بلکه از احتمالات بدیلی که در آینده می توانند اتفاق بیافتند صحبت می کند. اینکه کدام یک از این احتمالات پیش خواهند آمد خود سئوال بزرگی ست. به طور کلی، یک سازمان پویا برای پیش بینی آینده به احتمالات بدیل فکر می کند و گذرگاه زمانی (بررسی حالت های مختلف به سمت یک آینده احتمالی) دارد.

وی در پاسخ به سئوال یکی از شرکت کنندگان درباره مبنای پیش بینی آینده گفت: مبنای سناریونویسی، میزان اثرگذاری تجربیات قبلی روی ذهن ماست؛ به این ترتیب سناریو، مدیریت خطرپذیری، چالش و مخاطره است و با ایجاد مجموعه گذرگاه های زمانی، حافظه ی آینده را تشکیل می دهد. قرار دادن عدم قطعیت در کانون استدال ها به عنوان یک ویژگی ساختاری در این حوزه، حائز اهمیت است.

دکتر خزایی، درباره نحوه برنامه ریزی در سازمان ها افزود: از آنجایی که محیط، ۷۰ درصد آینده یک سازمان را شکل می دهد، محیط شناسی اولین قدم در مدیریت برنامه ریزی و بررسی چشم انداز سازمان است. از انواع روش های محیط شناسی (که حدود ۴۰ مورد می شود) می توان به Environmental scanning،Issue Management  وTrend Extrapolation اشاره کرد. از این روش ها باید با توجه به شرایط موجود استفاده کرد، چرا که هر روش کاربرد متفاوتی دارد. پس نیاز است کاستی ها و توانایی هایی هر کدام را به درستی بشناسیم تا در نهایت بتوانیم از ترکیب روش های مختلف، آینده پژوهی کنیم.

وی در ادامه به بررسی فرآیند برنامه ریزی بر پایه سناریوها پرداخت و بیان کرد: سه گام اول در برنامه ریزی به ترتیب، شناسائی موضوع یا تصمیم اصلی، شناسائی عوامل کلیدی و شناسائی نیروی پیشران تغییرات است. در مراحل بعدی، باید به سناریو منطق بدهیم.

عضو هیات علمی دانشگاه امام حسین با اشاره به مراحل بعد از سناریو نویسی، گفت: سه مفهوم استراتژی، فورسایت و ترکیب آنها، یعنی استراتژی-فورسایت، که وابسته به هم هستند، بعد از اتمام سناریو نویسی مورد بررسی قرار می گیرند. در واقع این مرحله، بررسی روش هایی برای نگاشت استراتژی های پابرجا ست که در آینده به آن خواهیم پرداخت.

این جلسه با بررسی موضوع هایی مانند "سناریو ایران و خاورمیانه بزرگ تا سال ۲۰۲۰" و همچنین "سناریو آینده انرژی تا سال ۲۰۲۰" پایان یافت.