به گزارش روابط عمومی مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور چهارمین جلسه کارگاه آموزشی "روش تحقیق" با حضور کارشناسان مناطق ویژه علم و فناوری استان های تبریز، خراسان، یزد و اصفهان، روز چهارشنبه هجدهم مرداد ماه ۱۳۹۶ در سالن جلسه مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور برگزار شد.

مدرس این دوره، دکتر محمدامین قانعی راد، مدیرگروه پژوهشی علم و جامعه مرکز، درابتدا با اشاره به تفاوت نویسندگان پروپوزال و طراحان پژوهش گفت: منظور از پروپوزال نویسی طرحی است که کارفرما باید تصویب کند اما در طراحی پژوهش، روند پژوهش به طور دقیق طراحی می شود. در این راستا، کتاب "طراحی پژوهش های اجتماعی" نوشته نورمن بلیکی، برای هر دو گروه مفید است.

دکتر قانعی راد از پایین آمدن سطح دانش کارشناس به عنوان یک معضل اجتماعی یاد کرد و درباره اهمیت وظیفه یک کارشناس گفت: کارشناسان باید با ایده پردازی به سیاستمداران در تصمیم سازی کمک کنند و در تعامل با آنان باشند. به عبارت دیگر، یک کارشناس سبد تصمیم گیری یک مدیر را غنی می کند؛ بنابرین باید چشم اندازهای نوین را بشناسد، در دانش خود به روز باشد و اطلاعات نظری، روش-شناختی و بینشی محکمی داشته باشد. در این جهت، مطالعه آزاد، یعنی مطالعه کتاب هایی که به طور غیرمستقیم با حرفه و تخصص فرد در ارتباط است، کمک می کند تا ذهن کارشناس غنی تر شده و در نتیجه توانایی او در نقد صحیح و جهت دادن به سیستم افزایش یابد.

وی در ادامه از "تحلیل گفتمان" به عنوان یکی از روش های تحقیق نام برد و در تعریف آن گفت: گفتمان، شیوه ی خاصی برای سخن گفتن درباره جهان و فهم آن است. از طرف دیگر، دسترسی ما به واقعیت همواره از طریق زبان، یعنی یک دسترسی غیر مستقیم، صورت می گیرد؛ پس زبان ابزاری است که شناخت ما را منتقل می کند. اما با دید گفتمان، زبان یک ابزار نیست، بلکه باعث شناخت ما می شود؛ یعنی زمانی که ما درباره واقعیتی صحبت می کنیم، باعث شکل گیری آن واقعیت می شویم. به عنوان مثال از مهمترین گفتمان های جامعه ما، گفتمان اصول گرایی و گفتمان اصلاح طلبی است؛ از موارد دیگر می توان گفتمان فمینیستی و یا گفتمان پدرسالارانه را نام برد. تحلیل گفتمان به طریق تجربی این موارد را پیدا، مطالعه و نامگذاری می کند به این ترتیب که مثلاً، افراد با گفتمان اصول گرایی و اصلاح طلبی درباره نظام جمهوری اسلامی سخن می گویند و با برساخت گفتمانی، ضمن سخن گفتن درباره این واقعیت، به آن شکل می دهند. از بهترین عرصه ساخت گفتمان ها که در دنیا به طور وسیع مورد مطالعه قرار می گیرد، موقعیت های انتخاباتی است.

دکتر قانعی راد در رابطه با نقد گفتمان افزود: با نشان دادن اینکه یک گفتمان چگونه با یک ایدئولوژی و نظام ویژه ساخت قدرت در ارتباط است می توان آن را نقد کرد.

مدیرگروه پژوهشی علم و جامعه در انتها به معرفی کتاب های دیگر این حوزه پرداخت و افزود: در کتاب "تحلیل انتقادی گفتمان" نوشته نورمن فرکلاف، به این مسئله پرداخته شده که اهداف انتقادی در گفتمان وجود دارد. ماریان یورگنسن و لوئیز فیلیپس نیز در کتاب "نظریه و روش در تحلیل گفتمان"، پنج جریان در تحلیل گفتمان را بررسی کرده اند.

در پایان این کارگاه به سوالات حاضران پاسخ داده شد.