نشست بررسی موضوع "آینده و امکان تولید اشیا فیزیکی در ایران"، از سلسله نشست‌های میز مطالعات اجتماعی علم، فناوری و نوآوری مرکز تحقیقات سیاست‌ علمی کشور، با سخنرانی دکتر حامد کیا، پژوهشگر در زمینه سیاست‌گذاری فرهنگی و مدرس مطالعات فرهنگی در دانشگاه هنر و سوره، در مرکز برگزار شد.

دکتر کیا در ابتدای این نشست با بیان اینکه قسمت اعظم دغدغه‌های وی، علم و شکل‌گیری دانش است، گفت: یکی از مسائلی که پیرامون علم و دانش وجود دارد خروجی آنهاست. این خروجی‌ها که همان محصولات علمی در قالب اشیا هستند، یک سیر تحول بسیار گسترده‌ای دارند که در ایران به طور جدی به آن پرداخته نشده است.

وی معضل به‌روز نبودن در جامعه را دلیل اصلی نپرداختن دانشمندان حوزه علوم اجتماعی و یا علوم سیاسی به موضوعاتی پیرامون اشیا و زندگی اشیا دانست و افزود: ما در دوره‌ پساانسان‌گرایی زندگی می‌کنیم که در آن، پیوند انسان و اشیا مورد بررسی قرار می‌گیرد و این در حالی است که در حوزه تحقیقات ما، راجع‌به انسان‌شناسی علم پژوهش نمی‌شود، موضوعی که در دنیا از سال ۲۰۱۰ به بعد به طور جدی مورد بحث است.

وی با طرح این سئوال که آیا انسان بدون وجود و تولید ابزار قادر به داشتن جایگاه کنونی بوده یا خیر، اظهار داشت: این تولید اشیا نشان می‌دهد که ما چگونه با وجود آنها توانسته‌ایم در طول تاریخ به نقطه امروز برسیم.

دکتر کیا ادامه داد: مغز ما در ارتباط با محیط پیرامون خود رشد پیدا کرده و در خود و محیط تغییرات ایجاد می‌کند. این تغییرات همچنین باعث تغییر هویت، فرهنگ و یا تغییرات سیاسی می‌شود و به این ترتیب می‌توان درباره تغییرات جامعه ایران و پیوند آن با علم از یک زاویه جدیدتری فکر کرد.

وی با اشاره به فضای امنی که با وجود دانشمندان علمی در طول تاریخ برای زیستن فراهم شده، گفت: در فلسفه دکارت اعتقاد این است که هر چه تفکر ما نسبت به جهان و در ادامه آن تولید علم بیشتر باشد، بهتر می‌توانیم جهان را به تسخیر خود درآوریم. در برابر این دیدگاه، فلسفه هیوم (دیوید هیوم) وجود دارد که بیان می‌کند طبیعت را نه به واسطه تفکر، بلکه به واسطه احساسات و تجربه‌های خودمان می‌شناسیم. هر دوی این دیگاه‌ها، چه دیدگاه مبتنی بر تجربه‌گراییِ هیوم و چه نگرش مبتنی بر منطق‌گراییِ دکارت، هدفِ یکسانِ کشف حقیقت و شناخت ساختار و سازوکار آن را داشتند. بنابراین چگونه دیدن طبیعت و جهان پیرامون و فهمیدن آن، در قالب معرفت‌شناسی علمی اهمیت پیدا می‌کند.

این پژوهشگر حوزه فرهنگی در قسمت دیگری از صحبت‌های خود در خصوص دانش حرفه‌ای که در نتیجه ایجاد فاصله میان احساسات و عقلانیت به وجود می‌آید، توضیح داد: تفکر ساختن انسان برتر به واسطه ایجاد موضوع دانش، فضا و اشیایی را برای ما ایجاد می‌کند که توسط آنها بتوانیم موضوع‌های مختلف دانش را تولید کنیم. بنابراین ما با گونه‌ای از تولید قانون مواجه هستیم که برخواسته از تفکر منطقی و همچنین به‌کارگیری گونه‌ای نگاه به جهان طبیعی و انسانی است.

دکتر کیا در ادامه به گونه‌ای از علم اشاره کرد که با عواطف بشری پیوند می‌خورد و شرط تولید سرمایه در آن، در نظر گرفتن مقوله احساسات و عواطفی است که در طول زندگی روزمره وجود دارد. وی معتقد است با شناخت عواطف انسان‎هاست که می‌توان برای نیازهای آنها برنامه‌ریزی و تولید اشیا کرد و از آنجایی که قسمت مهمی از دانش در جامعه مدرن، پیش‌بینی آینده و تسخیر آن به واسطه دست گذاشتن روی امور ممکن و تخیلات است، جنبه عقلانی علم تنها کافی نیست؛ در واقع برای به‌روز نگه داشتن خود، هم به استفاده از احساسات و عواطف و هم به‌کارگیری تخیلات نیاز دارد.

وی درباره بحران تولید اشیا در جامعه ایران گفت: می‌توانیم با استفاده از این دیدگاه، یعنی بحث بحران تکنولوژی، به سیاست، مسائل جوانان، فرهنگ و ... فکر کنیم طوری‌که به شناخت متفاوت‌تری از خود و جامعه امروز برسیم.

وی با مرور تاریخچه تولید اشیا در کشور بیان داشت: زمانی که ایران با غرب و تفکر مدرن مواجه می‌شود، این رویارویی از کمبود و خلا اشیا است. در واقع غرب‌زدگی ناشی از کمبود هویت نیست، بلکه به واسطه کمبود اشیا بومی در جامعه ایرانی است.

دکتر کیا در انتها خاطرنشان کرد: زندگی شاد یک فرآیند است و به معنای رفتن به سوی آینده و تحقق بخشیدن به آرزوها می‌باشد. تحقق بخشیدن به آرزوها یعنی رفتار و گفتار، شکل مادی پیدا می‌کند. ما با بحران مادیت در جامعه ایران مواجه هستیم، ما در ایران با یک سیستم نظام سیاسی مواجه هستیم که قصد دارد یک گذشته بزرگ را در زمان حال پیاده کند و تلاش دارد آن را به صورت کمی گسترش دهد. مدیران میانی برای گسترش این ایده متوسل به علم نیستند و بر اساس شهود مدیریتی عمل می‌کنند. با توسعه‌ این "ما" ی سیاسی، شکلی از زندگی روزمره در ایران در حال شکل‌گیری است که بر پایه مصرف است و باعث شده علم و تکنولوژی در جامعه ما به یک چرخه اداری تقلیل پیدا کند.