دو گام اساسی برای الکترونيکی شدن شهر تهران

  در جامعه اطلاعاتی ارزش های اطلاعاتی جايگزين ارزش های مادی می شود

  آن چيزی که شهر را به سمت شهر الکترونيکی می برد در يک نگاه نظامند مديريت يکپارچه شهری در قالب شهرداری است

  سياست های تجويزی برای تحقق شهر الکترونيکی تهران سال 1404با تاملی بر برنامه‌های راهبردی شهرهای الکترونيکی جهان عنوان سخنرانی دکتر غلامعلی منتظر عضو هيئت علمی دانشگاه تربيت مدرس و معاون پژوهشی مرکز تحقيقات سياست علمی کشور بود . اين سخنرانی از سوی مرکز تحقيقات سياست علمی کشور در تاريخ 29/7/88 برگزار شد. دکتر منتظر در اين سخنرانی به بحث اهميت شهر اکترونيکی پرداخت و در اين باره تاکيد کرد که اهميت شهر الکترونيکی از اين جهت حايز اهميت است که همه چيز در درون شهر شکل می گيرد. بنابراين اگر بدانيم شکل و شمايل شهر چه تغييری می کند اين تا حدودی به تصوير دقيق تر آن کمک می کند. بنابراين بايد بدانيم برای الکترونيکی شدن شهر تهران چه چيزهايی را بايد در نظر بگيريم.

  به گزارش روابط عمومی مرکز تحقيقات سياست علمی کشور، دکتر غلامعلی منتظر عضو هيئت علمی دانشگاه تربيت مدرس با اشاره به جامعه اطلاعاتی خاطر نشان کرد: کميسيون اروپا، جامعه اطلاعاتی را اين گونه تعريف کرده است که جامعه ای است که در آن فناوری های ارزان اطلاعات، ذخيره سازی داده و انتقال آن ها عموميت داشته و با نوآوری سازمانی، تجاری و اجتماعی و حقوقی همراه باشد. اين جامعه اطلاعاتی ممکن است يک سازمان، يک شهر يا يک دانشگاه باشد. در شهر هم به دنبال اين موضوع هستيم تا شهروندان راحت تر زندگی کنند.

  وی با بيان اينکه شهر می تواند يک نمونه مناسبی باشد تا هم سطوح پايين تر و هم سطوح بالاتر از شهر را به صورت الکترونيکی در آوريم، گفت:

  ويژگی هايی که برای يک جامعه اطلاعاتی به عنوان مثال يک شهر الکترونيکی شمرده می شود، اين است که مفاهيم سنتی که ما از آموزش، اقتصاد، کسب و کار و تجارت داريم همه متحول می شود. نوع نگاه ما به آموزش کاملا متفاوت می شود. در حال حاضر فرد صبح به مرکز آموزشی می رود و زير نظر يک معلم آموزش می بيند در شهر الکترونيکی اين شکل از آموزش متحول می شود. فرد می تواند بدون آن که از منزل خارج شود تحصيل کند. در کسب و کار هم وضعيت به همين منوال است وشکل جديدی از آن که پسوند الکترونيکی دارد به وجود می آيد.

  دکتر منتظر عنوان کرد: در جامعه اطلاعاتی ارزش های اطلاعاتی جايگزين ارزش های مادی می شود. در حال حاضر ارزش اصلی کارها به تبادل مواد و کالا مرتبط است. اما در اين جامعه هسته اصلی انتقال اطلاعات است و اطلاعات به سرعت توليد و به عنوان کالا در اختيار قرار می گيرد. چيزی نيست که قبلا وجود نداشته اما ارزش مادی و کالايی آن جديد است.

  ايشان در ادامه با اشاره به اينکه در گذشته اطلاعات را به عنوان يک کالا در نظر نمی گرفتيم، در اين باره گفت: در دوره قبل از عصر اطلاعات يعنی حدود بيست و پنج سال قبل آن چه که مطرح بود اين بود که بايد فرد کالايی را توليد کند و بعد آن را به توليد انبوه برساند تا سود مضاعف داشته باشد. در عصر جديد به جای توليد انبوه به سمت نوآوری انبوه می رويم. به عنوان مثال ارزش افزوده مايکروسافت اين نيست که نرم افزار توليد کند و بعد اين نرم افزار در تعداد زياد و برای مدت زمان زياد استفاده شود. بلکه بر اساس اين است که يک نرم افزار را توليد و آن را به صورت داخلی برای مصرف کننده سفارشی کند. ارزش افزايی برای مايکروسافت در انجام اين کار است. يعنی ارزش آفرينی در نوآوری است، نقش زمان و مکان فيزيکی در اين روش کم رنگ تر می شود و حضور مجازی پر رنگ تر می شود.

  عضو هيئت علمی دانشگاه تربيت مدرس خاطر نشان کرد: درجامعه اطلاعاتی ديگر لازم نيست کارمند از 8 صبح تا 4 بعد از ظهر در يک مکان کار کند. شکل امروزی کار و مفهوم آن در جامعه جديد کاملا دگرگون می شود و شغل هم به حسب آن متحول خواهد شد. مثلا معلم بدون خروج از منزل يا کاسب در يک محيط مجازی کار خود را انجام می دهد. اين تغيير شکل کار و شغل آينده کاملا متفاوتی را رقم می زند. سازمان بين المللی کار بر روی مشاغل جديد کار می کند. حدود 250 رده شغلی را تعريف کرده است که در آن 200 شغل اصلا وجود ندارد و به تدريج به وجود خواهد آمد.

  استاد دانشگاه تربيت مدرس با توجه به تعريفی که از شهر الکترونيکی ارائه کرد، افزود: اولين باری که واژه ای شهر الکترونيکی e-city در مجامع مختلف مطرح شد سال 1994 در يک کنفرانسی در آمستردام بود که شهری داشته باشيم که تمام کارها از طريق شبکه باشد. بر اساس اين ايده يک تعريف دقيق تری برای شهر الکترونيکی مطرح شد به اين ترتيب که شهر الکترونيکی شهری است که امکان دسترسی الکترونيکی به همه خدمات ادارات، سازمان ها و اماکن درون شهری و دستيابی به اطلاعات مختلف مورد نياز به صورت شبانه روزی و به صورت با ثبات، قابل اطمينان و امن و محرمانه را فراهم می کند. معنای ساده آن اين است که شما بتوانيد در درون منزل خود همه کارهايتان را انجام دهيد.

  وی با بيان اينکه آن چيزی که شهر را به سمت شهر الکترونيکی می برد در يک نگاه نظامند شهرداری است گفت: مدير اصلی شهر بايد شهرداری باشد. در اين صورت شهروندان خدمات مورد نياز خود را به بهترين شکل و کوتاهترين زمان دريافت خواهند کرد و به تبع آن هم شهرداری کنترل و نظارت بيشتری بر حوزه کاری خود خواهند داشت.

  دکتر منتظر در ادامه به بررسی پنج شهر الکترونيک جهان شامل تورنتو در کانادا، لندن در انگليس، هنگ کنگ در هنگ کنگ، سئول در کره جنوبی و کوآلالمپور در مالزی پرداخت.

  معاون پژوهشی مرکز تحقيقات سياست علمی کشور گفت: تورنتو بزرگترين شهر کانادا و پايتخت ايالت اونتاريو با حدود 5/2 ميليون جمعيت و پايتخت اقتصادی کانادا است. اين شهر يکی از بزرگترين شهرهای مالی جهان است. توليد ناخالص اين شهر در سال 2007 حدود 222 ميليارد دلار بوده است. چشم اندازی که شهرداری ديجيتالی شهر تورنتو برای خود در نظر گرفته است تبديل شدن به يکی از پنج شهر برتر دنيا در نوآوری، خلاقيت، آموزش، کسب و کار، سرمايه گذاری همچنين مکان توليد پژوهش و تحقيقات فناوری اطلاعات تا سال 2011 است. مولفه های اصلی شامل شهروندان، خلاقيت، فناوری، کيفيت زندگی، شرکت ها و سازمان ها، محيط کسب و کار، دانشگاه ها و کالج ها است.

  وی گفت: افزايش همکاری، ارتقای بخش های اصلی فناوری اطلاعات در شهر، افزايش رقابت و جذب فناوری اطلاعات از اهدافی است که برای ايجاد شهر الکترونيکی در نظر گرفته شده است. همچنين راهبردهايی که برای رسيدن به اين اهداف در نظر گرفته شده، ايجاد گروه سهامداران فناوری اطلاعات تورنتو، افزايش ارتباطات دانشگاه و صنعت، ايجاد بازارهای فناوری اطلاعات و راهبردهای اطلاعاتی، شهری با اقتصاد دانش بنياد، افزايش شرکت های فناوری اطلاعات در تورنتو و ايجاد انجمن های رسمی حمايت از انتشار فناوری اطلاعات است. برنامه هايی که برای اين کار گرفته شده، ايجاد طرح کسب و کار مبتنی بر فناوری اطلاعات، استفاده از دانشگاه ها برای توسعه اقتصادی و صنعتی، حمايت از اتحاديه پژوهش های تورنتو و ديگر سازمان ها به منظور بهبود زيرساخت های پژوهشی و افزايش مطالعات و تحقيقات و افزايش دانش کسب و کار، تخصيص منابع مالی، حمايت از توسعه شرکت های فناوری اطلاعات، افزايش سرمايه گذاری های شهرداری در بخش خدمات و فرآورده های فناوری اطلاعات، تغيير و سازگاری مداوم ساختار شهر با فناوری های روز و نوين و ارزيابی مداوم زيرساخت های فناوری اطلاعات است.

  وی در ادامه خاطر نشان کرد: لندن يکی ديگر از شهرهای الکترونيک جهان است. بزرگترين شهر انگليس با جمعيت حدود 5/7 ميليون نفر و ششمين شهر اقتصادی بزرگ جهان و دومين شهر اقتصادی در اتحاديه اروپا است. ميزان توليد ناخالص اين شهر در سال 2006 حدود 450 ميليارد دلار بوده است. چشم انداز شهرداری ديجيتالی شهر لندن، يافتن راه حل های خلاق و استفاده از فناوری های جديد برای حمايت های اقتصادی و حذف شکاف ديجيتالی در شهر است. مولفه هايی که برای اين چشم انداز در نظر گرفته است تاکيد روی شهروند، تاکيد روی کسب و کار، تاکيد روی شرکای اقتصادی و فرهنگی، تاکيد روی فناوری و تاکيد روی خلاقيت است. تقريبا در تمامی اين شهرهای الکترونيکی اين مولفه ها يکسان است.

  دکتر منتظر گفت: هنگ کنگ يکی از پر جمعيت ترين شهرهای دنيا با حدود 7 ميليون نفر جمعيت است. اين شهر به لحاظ اقتصادی بسيار قدرتمند است به طوری که هفتمين شهر ثروتمند دنيا است. ميزان توليد ناخالص اين شهر در سال 2007 در حدود 344 ميليارد دلار بوده است. چشم انداز شهرداری ديجيتالی هنگ کنگ استفاده از فناوری اطلاعات برای ارايه خدمات به شهروندان و تحقق دولت شهروند مدار است. مولفه های چشم انداز تاکيد بر شهروندان، تاکيد بر کسب و کار، شرکای اقتصادی فناوری و پيشتازی در ديجيتالی شدن است. اهداف آن خدمت به جامعه، توسعه ساختار شهر، گسترش محيط الکترونيکی، بهره گيری از فرصت های جديد و فراهم سازی اقتصاد ديجيتالی است. راهبردها هم توسعه آموزش الکترونيکی، کسب و کار الکترونيکی، ارتقا مديريت ارتباط با شهروندان، توسعه دولت الکترونيکی، فناوری های پيشرفته و نوآورانه و توسعه جامعه دانش بنياد است.

  ايشان با تاکيد بر اينکه سئول يکی از پر جمعيت ترين کشورهای جهان با بيش از 5/10 ميليون نفر جمعيت است، خاطر نشان کرد: اين شهر از نظر اقتصادی قوی و پنجمين شهر برتر در زمينه رشد اقتصادی است. درآمد ناخالص اين شهر در سال 2006 حدود 200 ميليارد دلار بوده است.

  وی گفت: چشم انداز شهرداری ديجيتالی شهر سئول، بهترين شهر تميز و جذاب با دولت الکترونيک برتر در جهان است.

  دکتر منتظرافزود: کوآلالمپور حدود 6/1 ميليون نفر جمعيت دارد. مرکز سياسی، اقتصادی و آموزشی مالزی است. بخش گردشگری نقش مهمی را در حيات اقتصادی اين شهر ايفا می کند. به همين دليل چشم انداز شهر کوآلالمپور متاثر از چشم انداز 2020 خود مالزی است. اين که در سال 2020 شهر کوآلالمپور تغييرات مثبت زيادی را در محيط فيزيکی و زندگی مردم خواهد داشت.

  عضو هيئت علمی دانشگاه تربيت مدرس در خصوص چشم انداز مشترک تمام اين شهرها گفت: استفاده از فناوری های نوين، حمايت از کسب و کار، ارتقا بخش فناوری اطلاعات و جذب آن در محيط شهری، گسترش آموزش، پژوهش و توسعه واحدهای تحقيق و توسعه شهری، توسعه اقتصاد دانش بنياد، توسعه کسب و کار الکترونيکی، دولت الکترونيکی و زيرساخت های شبکه هدف مشترک تمام اين شهرها است.

  وی درباره تفاوت های اين شهرها گفت: تفاوت های اين شهرها به اين صورت است که تورنتو فناوری اطلاعات را ابزاری برای رشد اقتصادی خود و هدف آن پيشرفت به سمت جامعه اطلاعاتی در نظر گرفته است، لندن فناوری اطلاعات را برای اهداف تجاری خود انتخاب کرده و نقطه تمرکز آن توسعه بازارهای تجارت الکترونيکی، حضور در بازارهای جهانی، اقتصاد مبتنی بر دانش قرار داده است، هنگ کنگ توجه ويژه ای به شهروندان دارد و تمامی امکانات و سرمايه گذاری های خود را با هدف خدمت رسانی به شهروندان صورت داده است، سئول برنامه دولت الکترونيکی خود و برخورداری از برترين دموکراسی شهری مد نظر قرار داده است، کوآلالمپور چشم انداز طولانی مدت و بيست ساله 2020 خود مالزی و صنعت گردشگری را برای خود مد نظر قرار داده است.

  دکتر غلامعلی منتظر در ادامه خاطر نشان کرد: برای الکترونيکی شدن شهر تهران ما بايد دو گام اساسی را برداريم يکی الگوبرداری از شهرهای آسيايی هنگ کنگ، کوآلالمپور و سئول با اين اهداف که توجه به شهروندان، شهروند مداری در رأس برنامه های شهرداری قرار بگيرد، ارايه خدمات الکترونيکی به شهروندان و توسعه زيرساخت ها و شبکه های ارتباطی و بعد الگوبرداری از شهرهای تورنتو و لندن برای توسعه تجارت ها و کسب و کارهای الکترونيکی و افزايش رشد اقتصادی.

  وی افزود اين هدف بايد گام به گام صورت بگيرد در يک برنامه ميان مدت مديريت شهری را به يک مديريت واحد تبديل کنيم که برنامه ريزی آن شهروند مدارانه باشد و بر اساس آن خدمات خود را به صورت الکترونيکی ارايه کنيم.

  ايشان با توجه به اين چشم انداز عنوان کرد: شهرداری ديجيتالی شهر تهران را می توان به اين صورت تعريف کرد، ايجاد زندگی سالم و با نشاط با کاربرد فناوری اطلاعات برای شهروندان از طريق فهم صحيح نيازهای شهروندان جامعه و فراهم سازی خدمات الکترونيکی، افزايش کيفيت زندگی به واسطه فراهم کردن خدمات مناسب شهری برای زندگی سالم توام با رفاه و معنويت برای شهروندان.

  وی با بيان اينکه هدف از نوآوری در مديريت شهری برای بهبود مستمر کيفيت زندگی و ارتقا فرهنگی شهر است، گفت: شهر دانش بنياد از کاربرد فناوری اطلاعات و سيستم های اطلاعاتی نوين حاصل می شود.

  دکتر منتظر گفت: توسعه اطلاعاتی شهر تهران به منظور تحقق حکمرانی مطلوب، رسيدن به ارتباط مناسب و شفاف، صادقانه و متعامل ميان کارگزاران مديريت شهری و شهروندان، تامين زيرساخت های مناسب و امن ارتباطی، ايجاد ساختارهای کارآمد شهری، بازنگری ساختار و فرايندهای خدمات شهری به کمک فناوری اطلاعات، کوچک سازی اجزای دولت شهری و پاسخگويی متعهدانه در مقابل شهروندان از اهداف ديجيتالی شهر تهران است.

  وی افزايش کيفيت زندگی توام با اخلاق مداری يعنی ارتقا سطح بهداشت جسمی و روانی، افزايش آرامش و رفاه اجتماعی توام با ارتقا سطح دانش، بينش و فرهنگ شهروندان با استفاده از فناوری اطلاعات، ارتقا نقش و جايگاه تهران در سطح منطقه، توجه به گردشگری به ويژه به گردشگری منطقه ای، ارتباطات علمی و فرهنگی ميان تهران و کشورهای اسلامی و‌ آسيايی و ايجاد همکاری های متقابل از ديگر اهداف ديجيتالی شهر تهران برشمرد.

  وی افزايش بهره وری و قابليت اعتماد خدمات ارايه شده به شهروندان به واسطه تامين زيرساخت های ارتباطی مناسب و امن، آموزش و اطلاع رسانی به شهروندان از خدمات جديد دولت الکترونيکی، توسعه شهرهای مجازی، ، حمايت از موسسات و شرکت های خصوصی دانش بنياد، اصلاح معماری سازمانی برای رسيدن به ساختارهای کارآمد شهری، استفاده از سيستم اطلاعات جغرافيايی در کنترل موثر ترافيک، ارتقا اقتصاد دانش بنياد و افزايش مهارت های فناوری اطلاعات کارکنان، تشويق به نو‌آوری در ميان کسب و کارها، افزايش تعداد مراکز اطلاع رسانی خدمات دولت الکترونيکی، ابزارهای ارتباطی درگاه های دولتی و غيره، تشويق و حمايت از بازمهندسی فرايندها و شفافيت اداری از برنامه های مورد نظر برای رسيدن به اين اهداف عنوان کرد.

  اين محقق گفنت: چشم انداز تهران در افق 1404 به اين صورت است که تهران در سال 1404 به عنوان شهر برتر منطقه در نوآوری، دانش بنيادی، پاکيزگی، اخلاق و فرهنگ، کيفيت بالای زندگی و ارايه خدمات پايای الکترونيکی شناخته می شود.

  وی افزود: مولفه های اين چشم انداز هم شامل شهروند مداری، پاکيزگی و زيبايی، خلاقيت و نوآوری، دانش بنيادی، کيفيت زندگی، اخلاق و فرهنگ است. اهداف آن توسعه اطلاعاتی شهر تهران در جهت حکمرانی مطلوب، تامين زيرساخت های ارتباطاتی مناسب و امن، ايجاد ساختارهای کارآمد شهری، افزايش کيفيت زندگی شهروندان توام با اخلاق مداری، ارتقا نقش و جايگاه تهران در سطح ملی و منطقه ای است. راهبردهای آن توسعه برنامه های دولت الکترونيکی، ارتقا اقتصاد دانش بنياد، ايجاد بستر مناسب برای مديريت بهتر شهر تهران، فرهنگ سازی، آموزش و ترغيب مردم به استفاده از خدمات الکترونيکی و توسعه شهرهای مجازی است. راهکارهای آن افزايش تعاملات اقتصادی تحت وب، اصلاح معماری سازمانی مبتنی بر سازمان هوشمند، استفاده از فناوری اطلاعات در کنترل مناسب ترافيک شهر، فراهم سازی زيرساخت های ارتباطی، فراهم سازی تشکيلات سازمانی شفاف و پاسخگو در مقابل شهروندان، افزايش آموزش استفاده از خدمات فناوری اطلاعات، ارتقا سطح دانش فناوری اطلاعات نيروی کار، افزايش امکانات سرمايه گذاری برای توسعه مناسب اقتصاد دانش بنياد و ارتقا کيفيت خدمات الکترونيکی ارايه شده به شهروندان است.

  دکتر منتظر گفت: همان طور که مشخص است اين امور از عهده شهرداری به تنهايی بر نمی آيد و نياز به يک اراده ملی دارد. پروژه های کليدی که برای تهران می توان در نظر گرفت شامل هدايت شهر به سمت صنايع بنياد، توسعه آموزش و پژوهش های نو، بازمهندسی فرايندها و شفافيت اداری در مديريت شهری، توسعه و اصلاح زيرساخت ها برای دسترسی به شبکه امن، افزايش دورکاری و توسعه خدمات الکترونيکی متعامل است.

  وی در پايان گفت: برای تحقق تهران 1404 دو مرحله را بايد تحقق بدهيم يکی اين که تا سال 1393 بايد زيرساخت های اصلی مهيا شود يکی هم در فاصله 1393 تا سال 1404 بايد انتظارات خود را از شهرمان تعريف کنيم و يک برنامه آينده نگرانه داشته باشيم.

  پايان